امکان‌سنجی فقهی–حقوقی پیوند میکروبیوتای مدفوع (FMT): مطالعه‌ای بر مبنای احکام نجاسات، قاعده اضطرار و اصل حفظ نفس در فقه امامیه
نوع مقاله : مقاله پژوهشی
نویسندگان
1 دانشجوی کارشناسی ارشد فقه و مبانی حقوق اسلامی دانشگاه حکیم سبزواری
2 استادیار دانشگاه حکیم سبزواری
چکیده
پیوند میکروبیوتای مدفوع (Fecal Microbiota Transplantation: FMT) از روش‌های نوین درمانی است که در آن، میکروارگانیسم‌های زنده و سودمند موجود در نمونه مدفوع فرد سالم، پس از غربالگری و آماده‌سازی پزشکی، به دستگاه گوارش بیمار منتقل می‌شود تا تعادل میکروبی روده بازسازی گردد. پرسش اصلی این مقاله آن است که آیا بهره‌گیری درمانی از فرآورده‌ای که ماده اولیه آن با عنوان غائط انسان در فقه امامیه از مصادیق نجاسات شمرده می‌شود، با مبانی فقهی و حقوقی قابل توجیه است یا خیر. این پژوهش با روش توصیفی ـ تحلیلی و با تأکید بر موضوع‌شناسی فقهی، نخست میان سه سطح بحث، یعنی نجاست ماده اولیه، ضرورت درمان و کارکرد درمانی میکروبیوتا تفکیک می‌کند و سپس مسئله را در پرتو احکام نجاسات، تداوی بالمحرم، قاعده حفظ نفس، قاعده اضطرار، قاعده لاضرر، قاعده نفی حرج و الزامات حقوق سلامت بررسی می‌نماید. نتیجه پژوهش آن است که نجاست مدفوع انسان، به تنهایی، مساوی با حرمت مطلق هرگونه انتفاع درمانی نیست؛ بلکه در فرض وجود منفعت عقلایی مشروع، نبود جایگزین مؤثر، رعایت ضوابط پزشکی، رضایت آگاهانه بیمار و پرهیز از ضرر نامتعارف، می‌توان مشروعیت مشروط FMT را در فقه امامیه پذیرفت. از منظر حقوقی نیز این روش باید ذیل قواعد رضایت آگاهانه، مسئولیت حرفه‌ای پزشک، نظارت بر بانک‌های میکروبیوتا و حمایت از حق سلامت تنظیم شود.
کلیدواژه‌ها
)